Stef Kamil Carlens
zoekt met Zita Swoon-collega's de dansvloer op
'Het was te gemakkelijk
op de golven van ons succes door te deinen'
In 1996 zag Stef Kamil
Carlens, voorman van Zita Swoon, de voorstelling Kermis in de Hel van het
RO Theater. Daarin dansten drie actrices onder meer op een nummer van de
Belgische band. Carlens was diep onder de indruk van de rauwe energie die
van het toneel spatte. Hij wilde graag iets doen met de regisseur van het
stuk, Koen Augustijnen. Maar wat? En ziedaar, een jaar later vroeg Ivo van
Hove hem 'iets' te maken voor het Holland Festival. En dat iets begint,
een jaar later en vijf dagen voor de première, eindelijk vaste vormen aan
te nemen. Plage Tattoo/Circumstances, poëtische power voor muzikant en danser.
Het is vroeg in de
middag als Carlens bij het Zuidelijk Toneel in Eindhoven de resten van
het ontbijt van tafel ruimt. Gisteren laat geworden, maar nu eens niet
vanwege een repetitie. Danseres Tamayo Okano schuifelt voorbij, een beetje
witjes om de neus. 'Ze is ziek', vertelt Carlens, die Okano nog van medisch
advies voorziet. 'Ze heeft iets aan de buik. We hopen maar dat ze voor
de première helemaal is opgeknapt.' We, dat zijn de andere deelnemers
aan het project Plage Tatoo/Circumstances: danser Koen Augustijnen en
Zita Swoon-leden Aarich Jespers en Bjorn Eriksson.
Noodsituatie
Een iets andere opzet dan waarmee het project van start ging. 'Een van
de actrices van het RO Theater, Veerle van Overloop, zou meedoen', legt
Carlens uit. 'Ze had veel goesting, maar kwam in de knel met andere werkzaamheden.
Datzelfde geldt voor Dirk Roofthooft, die een paar maanden heeft meegedaan,
maar ook met andere projecten bezig moest.' Ideeën waren er genoeg voor
de voorstelling. Dans moest erin, veel dans en ook muziek, veel muziek.
Er moest in worden geacteerd en in een kleine studio op het toneel zou
ter plekke muziek geproduceerd kunnen worden. En de dansers en muzikanten
zouden elkaar regisseren. Improvisatie dus. Een jaar later roept Carlens
uit het diepst van zijn hart: 'Als ik weer opnieuw zoiets zou moeten doen,
nam ik direct een regisseur!' Sinds twee weken is regisseur Jan Simons
bij Plage Tatto betrokken. 'Hij heeft structuur aangebracht, véél structuur.
Er was ook wel sprake van een noodsituatie, want het moest af. Jan heeft
goede ideeën en een autoriteit die bijvoorbeeld de dramaturgie niet had.'
Instant
Nu is er dan eindelijk orde, een verhaal met opeenvolgende scènes en zelfs
een scenario. 'We hebben lang gezocht naar een verhaal, verschillende
dingen geprobeerd en gekozen voor het sterkste materiaal, met de duidelijkste
lijn. Het gaat over een stel, een man en een vrouw. Het is onduidelijk
waar het verhaal precies speelt en in welke periode, maar we zien fragmenten
uit hun leven, die iets vertellen over hun relatie. De twee dansers zijn
de hoofdpersonen en de muzikanten spelen figurantenrollen, die wel een
duidelijke functie hebben in het verhaal en iets vertellen over de hoofdpersonen.
Ondanks de duidelijke lijn blijft de voorstelling poëtisch, schetsmatig.
Er wordt weinig in gesproken, wel veel gezongen.' In de voorbereidingen
kwam er, al improviserend, zo'n twee uur muziek uit de koker van de muzikanten.
'Alle muziek is echt geschreven voor het stuk. We hebben een overschot,
omdat het stuk maar een uur duurt.' Aanvankelijk, zo vertelt Carlens,
waren de drie bandleden bezig om het Zita Swoon-geluid op het podium te
krijgen. 'We probeerden met z'n drieën dezelfde power te krijgen die we
normaal met z'n vijven hebben. Maar dat lukte niet. Dus hebben we het
drumstel eruit gegooid en een elektronisch drumstel genomen, kleine percussie
en veel samples. Zo creëerden we met z'n drieën toch een breed geluid.
Ook de studio, waar we in het begin wel mee werkten, is er uit gegaan.
Het was wel heel tof om instant iets te produceren, maar het werkte niet.'
Bewegen
Wat wel bleef is het dansen van de drie bandleden. 'Nou ja, dansen...',
doet Carlens bescheiden. 'We hebben geprobeerd om onze dans te perfectioneren,
om het er een beetje professioneel uit te laten zien, maar dat is heel
moeilijk. Zeker met twee echte dansers om je heen. Maar ik denk dat we
op een brute naïeve manier toch een soort schoonheid brengen. Ik heb geen
ervaring, alleen met natural dancing, maar dat was voor Koen gelukkig
geen probleem. Hij heeft vaker gewerkt met een combinatie van super-professionele
dansers en amateurs en daar mooie resultaten mee geboekt. Als je dat in
je achterhoofd houdt, geeft je dat de vrijheid om toch gewoon te bewegen.
Ja, bewegen, zo zou ik het willen noemen, niet dansen.'
Eb en vloed
Het werken met mensen uit andere disciplines was voor Carlens een verbreding
van zijn toch al niet enge horizon. 'Ik werd geconfronteerd met een totaal
andere manier van werken. Bij repetities waren Koen en Tamayo anderhalf
uur bezig met opwarmen. We hebben een paar keer daaraan meegedaan, fantastisch.
En ook door het werken met Dirk Roofthooft kwamen we in een wereld die
wij niet kenden. Het was heel interessant om direct na het uitkomen van
onze cd I Paint Pictures on a Wedding Dress iets anders te doen. De laatste
plaat had veel succes en we hebben al veel gespeeld. Het zou heel gemakkelijk
zijn geweest om een beetje op die golven van dat succes door te deinen
en af en toe heb ik ook wel gedacht: shit, het ging net zo goed, wat zit
ik hier nu te doen. In de rockwereld is er altijd sprake van een soort
eb en vloed. Je maakt een plaat, toert anderhalf of twee jaar op die plaat
en al die tijd ben je niet creatief. Door direct iets anders te doen blijf
je fris.'
Live bevalling
Hoewel de muziek in Plage Tattoo een onmiskenbaar Zita Swoon-stempel draagt,
zijn er verschillen. 'De muziek is veel elektronischer. Bjorn bespeelt
nu een synthesizer in plaats van gitaar en we maken veel gebruik van samples.
Daardoor zijn de beats strakker, onbuigzamer en klinkt het geheel kouder.
Maar dat past bij het verhaal. Het is absoluut geen techno geworden. Het
heeft de grilligheid van Zita Swoon.' Carlens is tevreden over wat er
nu op het toneel staat. 'De eerste keer dat ik een stuk van Koen Augustijnen
zag, was het zo indringend. De acteurs gaven zich helemaal op het toneel,
of je naar een live bevalling zat te kijken. Het had veel kracht en iets
intuïtiefs. En daarnaast zat er op een subtiele manier ook kritiek op
de samenleving ingesloten. Die combinatie, van die passie en die kritiek,
heb ik in al zijn stukken teruggevonden. Een brute kijk op een harde,
koude wereld, waarin niemand het antwoord op de levensvragen heeft. Maar
waar wel ruimte is voor passie. We doen maar wat, maar wel met ons hart.
En dat zit ook in Plage Tattoo.'
Plage Tattoo/Circumstances
Nieuwe de la Mar,
22 tot en met 26 juni, 20.30 uur
fl. 30,-, CJP/Pas65 fl. 22,50
Een tandje bij voor
de dansers
Koen Augustijnen is,
net als Tamayo Okano, danser bij Les Ballets C de la B. Hij regisseerde
in 1996 Kermis in de hel en danste in 1997 To Crush Time, een stuk voor
vier dansers en een muzikant.
Over Plage Tattoo: 'Het is een uniek project. Ik werk nooit vanuit een bestaand
stuk, doe veel met improvisatie, maar in de meeste gevallen zijn muziek
en dans goed gescheiden. Nu dansen en acteren de muzikanten ook en is de
muziek veel meer aanwezig. Er was een moment dat de muziek volledig over
de dans heen walste. Tamayo en ik moesten echt een tandje bijzetten om de
balans recht te trekken.'
Over Stef Kamil Carlens: 'Een geweldig artiest. De teksten die hij maakt
en de manier waarop hij zing zijn compleet. Hij speelt en zingt zich de
longen uit zijn lijf. Dat bewonder ik enorm in hem. Zijn groep marcheert
goed, dus het is uniek dat hij het kan opbrengen om een dergelijk project
te doen, iets in een totaal andere discipline. Hij maakt daar wel even vijf
maander voor vrij.'
Over het thema: 'Plage Tattoo, de tatoeages zijn littekens met een verhaal.
Daar het stuk over. Gevoelens en herinneringen die uitleg behoeven. En toevallig
of niet, de jonens van Zita Swoon hebben allemaal tatoeages, met elk een
persoonlijke achtergrond. We willen geen boodschap brengen. Het is een soort
schilderij van muziek en beweging, dat hopelijk het publiek ontroert. Als
je al iets leert is dat je van leven en van de liefde een beetje kapot gaat.
Universele gevoelens als jaloezie, haat en machtsverhoudingen zijn in de
voorstelling terug te vinden.' |
transcribed by PAUL VAN GORP 
